Καθώς διασχίζουμε τους δρόμους και τα δαιδαλώδη στενά της
Σιάτιστας θα διαπιστώσουμε ότι κάθε μικρό παρακλάδι του οδικού ιστού φέρει και
μια διαφορετική ονομασία. Αυτό δεν πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση αν
αναλογιστούμε πως η επιλογή του ονόματος που θα δοθεί σε μια οδό μιας πόλης
έχει ως στόχο να τιμήσει, να μας θυμίσει σημαντικές προσωπικότητες, σημαντικές
στιγμές της πολυτάραχης ιστορίας, σημαντικές πόλεις ή τοποθεσίες που έπαιξαν
σημαντικό ρόλο είτε στην εξέλιξη της ελληνικής ιστορίας είτε της ίδιας της
πόλης. Το μεγάλο πλήθος των ονομάτων πού έχουν χρησιμοποιηθεί για αυτό το σκοπό
στη Σιάτιστα είναι μια ακόμα απόδειξη για την πλούσια ιστορία της.
Έτσι ένας από τους ρόλους που θα έχει αυτό το ιστολόγιο θα
είναι να μας αποκαλύψει την ιστορία που κρύβεται πίσω από το κάθε οδωνύμιο της πόλης
της Σιάτιστας. Είναι και αυτός ένας τρόπος να ενώσουμε τα κομμάτια της ιστορίας
της πόλης μας.
Το πρώτα από τα κομμάτια αυτά θα αποτελέσει η οδός
Μοσχοπόλεως που βρίσκεται στην περιοχή του Προφήτη Ηλία.
Η Μοσχόπολη (αλβανικά: Voskopoja) ήταν μεγάλο εμπορικό και
πολιτιστικό κέντρο του 18ου αιώνα στην Βαλκανική χερσόνησο. Βρίσκεται δυτικά
της Κορυτσάς στην Βόρεια Ήπειρο. Τον 18ο αιώνα η πόλη αναπτύχθηκε σε ένα από τα
κύρια αστικά κέντρα των Βαλκανίων. Λόγω της συμβολής της πόλης στον Νεοελληνικό
Διαφωτισμό η πόλη αναφέρεται στην εποχή της ακμής της και ως «Νέα Αθήνα» ή
«Νέος Μυστράς».
Ο μεγάλος οικονομικός και πολιτισμικός πλούτος της
Μοσχόπολης ήρθε με την ανάπτυξη των επαφών με την Ευρώπη και τη στροφή προς το
μεταπρατικό εμπόριο. Δεν είναι απίθανο να υπήρχαν, ήδη από το 1537, κάποιοι
Μοσχοπολίτες ανάμεσα στους Βλάχους και Γκραίκους εμπορευόμενους της ελληνικής
παροικίας της Βενετίας. Εκείνη τη χρονιά, οι πάροικοι της Βενετία δημιούργησαν
ελληνική εκκλησία και ελληνικό σχολείο. Κατά τη διάρκεια πια του 17ου αιώνα, οι
Μοσχοπολίτες, μέσω του Δυρραχίου, είχαν αναπτύξει ιδιαίτερα στενές εμπορικές
επαφές τόσο με τη Βενετία και την Αγκώνα, όσο και με άλλα ιταλικά λιμάνια της
Αδριατικής. Δραστήριοι έμποροι ταξίδευαν μέχρι εκεί μεταφέροντας διαφόρων ειδών
εμπορεύματα, από όλα τα μέρη των Κεντρικών Βαλκανίων, μέχρι τις Παραδουνάβιες
Ηγεμονίες. Από εκεί επέστρεφαν όχι μόνο με άλλα εμπορεύματα ή κεφάλαια, αλλά
και με πολύτιμες γνώσεις. Τα ταξίδια των εμπόρων στη Βενετία ακολουθούσαν
παιδιά της Μοσχόπολης με σκοπό να σπουδάσουν στα σχολεία της ή να μαθητεύσουν
κοντά σε μεγάλους εμπόρους. Ενδεικτικό είναι το γεγονός πως, μεταξύ 1694-1703
και 1712-1716, ο Μοσχοπολίτης λόγιος ιερέας Ιωάννης Χαλκεύς ή Χαλκείας ανέλαβε
το έργο του σχολάρχη του Φλαγγίνειου Φροντιστηρίου και του ιεροκήρυκα στην
ελληνική εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Βενετία, έχοντας αρχικά διατελέσει
εφημέριος της ελληνικής παροικίας του Λιβόρνου. Την ίδια εποχή οι Μοσχοπολίτες
ταξίδευαν μέχρι την Κωνσταντινούπολη όχι μόνο για δικές τους ή κοινοτικές
υποθέσεις, αλλά εκτελώντας υπηρεσίες και για τους Βενετούς.
Σε κάποιες εργασίες η Μοσχόπολη αναφέρεται πως ήταν τότε η
δεύτερη μεγαλύτερη πόλη των Οθωμανικών Βαλκανίων, μετά βέβαια από την
Κωνσταντινούπολη. Γεγονός μάλλον απίθανο αν αναλογιστούμε πόλεις όπως τη
Θεσσαλονίκη και την Αδριανούπολη. Ωστόσο, θα πρέπει να ήταν η μόνη τόσο μεγάλη
πόλη με αποκλειστικά χριστιανούς κατοίκους. Υπήρχαν 6 μεγάλες και οργανωμένες
συνοικίες και ίσως περισσότερες από 70 εκκλησίες, αριθμός μάλλον υπερβολικός. Την
περίοδο της μεγάλης ακμής της πόλης, τη δεκαετία του 1730, ο πληθυσμός της είχε
φτάσει τις 60.000. Μάρτυρες της ακμής της είναι οι επιβλητικοί ναοί του Αγίου
Νικολάου (1721), του Αγίου Αθανασίου (1721) και των Ταξιαρχών (1722) που
κοσμούνται από πολλές και αξιόλογες αγιογραφίες.
 |
| Το εξώφυλλο του τετράγλωσσου λεξικού. |
Η πόλη κατοικούνταν κυρίως από Έλληνες και Βλάχους, υπήρξε
ένα από τα σημαντικότερα βλαχόφωνα κέντρα, με κύρια ενασχόληση το εμπόριο, την
κτηνοτροφία, την κατεργασία μαλλιού, ταπητουργίας και ανάπτυξη βυρσοδεψίας.
Περίφημη ήταν η πόλη και για την σιδηρουργία, την αργυροχοΐα και την
χαλκουργική της. Πολλοί Μοσχοπολίτες έμποροι στη Βενετία, στη Βιέννη, στην
Οδησσό, την Κωνσταντινούπολη και άλλα σημαντικά κέντρα της εποχής ενίσχυσαν
οικονομικά την πατρίδα τους και συντέλεσαν στην ίδρυση σχολείου, περίπου το
1700. Το σχολείο, με την ονομασία, «Ελληνικόν Φροντιστήριο» εξελίχθηκε σε
σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο της περιοχής, το 1744 αναβαθμίστηκε από δωρεές
και μετονομάστηκε σε «Νέα Ακαδημία».
Στην Μοσχόπολη το 1731, με πρωτοβουλία του ιερομόναχου
Γαβριήλ Κωνσταντινίδη δημιουργήθηκε και το δεύτερο τυπογραφείο στον χώρο του
υπόδουλου ελληνισμού (μετά από αυτό της Κωνσταντινούπολης). Στο τυπογραφείο
αυτό τυπώθηκε και το πρώτο τετράγλωσσο λεξικό (Ελληνικής, Αλβανικής, Βλάχικης
και Βουλγάρικης γλώσσας).
Η πόλη μνημονεύεται και στην «Νεωτερική Γεωγραφία», γνωστό
περιηγητικό έργο του 18ου αιώνα των Δανιήλ Φιλιππίδη και Γρηγόριου Κωνσταντά
για την ακμή που σημείωνε στον τομέα του πολιτισμού και του εμπορίου.
Το 1769 λόγω της συμμετοχής της πόλης στην προετοιμασία της
εξέγερσης του 1770 που είναι γνωστά ως «Ορλωφικά», η πόλη υπέστη λεηλασίες από τους
Τουρκαλβανούς. Σημαντικές καταστροφές έγιναν και από τα στρατεύματα του Αλή
Πασά το 1788, που κατόπιν διαταγής του, καταστράφηκαν πολύτιμοι πολιτιστικοί
θησαυροί της πόλης.
 |
| Η μονή του Αγίου Προδρόμου στη Μοσχόπολη, σ'αυτήν βρήκαν καταφύγιο τα γυναικόπαιδα κατά την καταστροφή του 1769. |
Η Μοσχόπολη δεν μπόρεσε να ανακτήσει την παλιά της δόξα,
συνέχιζε να υπάρχει όμως ως οικισμός μικρότερης εμβέλειας. Οι κάτοικοί της
κατέφυγαν σε περιοχές της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Πολλοί από αυτούς
κατέφυγαν στην Σιάτιστα. Πολλοί άλλοι Μοσχοπολίτες μετά την καταστροφή της
πόλης τους διακρίθηκαν ως έμποροι, ως τραπεζίτες και ως βιοτέχνες στην Ουγγαρία
και την Αυστρία και συνέχισαν την παράδοση των προγόνων τους σε έργα ευποιίας
με γενναίες δωρεές και την χρηματοδότηση κοινωφελών ελληνικών ιδρυμάτων (όπως η
οικογένεια Σίνα).
Το 1916 ομάδα Αλβανών ατάκτων λεηλάτησε την πόλη κατά τον Α'
Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα είναι ένας μικρός οικισμός 700 κατοίκων, το ένδοξο
παρελθόν της το υπενθυμίζουν οι εναπομείναντες ναοί που κοσμούν τους δρόμους
της.
Παραπομπές
·
